Những năm gần đây, hệ thống (THADS) phải đối mặt với những áp lực lớn chưa từng thấy: số lượng vụ việc và khối lượng tiền phải thi hành không ngừng gia tăng, nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng giá trị đặc biệt lớn liên quan đến hàng chục nghìn người cần được thi hành án. Việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thực hiện Hệ thống THADS một cấp tại địa phương đang đặt ra những yêu cầu rất mới trong công tác quản lý, điều hành.

Trong bối cảnh ấy, chuyển đổi số trong THADS không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Đây không phải đơn thuần là việc “đưa hồ sơ lên máy tính”, mà là một cuộc thay đổi căn bản tư duy quản lý và cách thức tổ chức thi hành án: vận hành dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm; chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực thay vì dựa vào báo cáo giấy; quy trình tác nghiệp được công khai, minh bạch tối đa để giảm sai sót và hạn chế tiêu cực; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm để nâng cao chất lượng phục vụ. Với quyết tâm chính trị cao và sự đồng lòng của toàn hệ thống, công cuộc chuyển đổi số trong THADS đang được triển khai như một cuộc cách mạng, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, kỷ cương, liêm chính, vì Nhân dân.

Sau hơn 16 năm thi hành Luật THADS năm 2008, những giới hạn của mô hình tổ chức cũ đã bộc lộ ngày càng rõ nét trước áp lực thực tiễn. Khối lượng việc và tiền phải thi hành tăng nhanh; nhiều vụ việc giá trị đặc biệt lớn, tính chất phức tạp; yêu cầu thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng ngày càng cao… Trong khi đó, bộ máy nhiều cấp vận hành theo phương thức quản trị truyền thống lại bộc lộ những “điểm nghẽn” khó khắc phục: nguồn lực bị phân tán, chỉ đạo qua nhiều tầng trung gian, quy trình xử lý nặng thủ công, thiếu dữ liệu tức thời.

Chính trong bối cảnh đó, chủ trương tinh gọn bộ máy, tổ chức hệ thống THADS theo mô hình “một cấp” tại địa phương được lựa chọn như một quyết định cải cách mang tính bước ngoặt. Từ ngày 01/7/2025, hệ thống THADS được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo: cấp trung ương chỉ còn Cục Quản lý THADS thuộc Bộ Tư pháp; ở địa phương, 63 Cục THADS cấp tỉnh được tổ chức lại thành 34 cơ quan THADS tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng THADS khu vực. Đây là bước chuyển lớn chưa từng có trong lịch sử tổ chức THADS, nhưng cũng là bước chuyển tất yếu, bởi đổi mới không thể chỉ dừng ở “vá” quy trình cũ khi chính mô hình cũ đã đến ngưỡng giới hạn.
 

“Cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, đứng trước một cuộc cải cách lớn như tổ chức hệ thống THADS theo mô hình “một cấp” tại địa phương, không thể không có những ‘độ rung’ tất yếu. Những hoài nghi là tự nhiên: mô hình mới có vận hành hiệu quả không, cấp tỉnh có quá tải không, có phát sinh khoảng trống chỉ đạo không, có xáo trộn tổ chức và tâm lý cán bộ không… Nhưng điều cốt lõi nằm sâu hơn: đó là cuộc đấu tranh giữa cái cũ đã quen và cái mới đòi hỏi phải thay đổi. Nếu chỉ vì e ngại mà không chuyển động, hệ thống sẽ tự mắc kẹt trong chính giới hạn của mình. Vì vậy, mô hình “một cấp” tại địa phương không chỉ được lựa chọn vì thuận tiện, mà đó là bắt buộc phải thay đổi để vươn lên”, Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi chia sẻ.

Tuy nhiên, tinh gọn bộ máy mới chỉ là “một phần” của công cuộc cải cách. Khi cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo nhiều Phòng THADS khu vực trên địa bàn rộng, nếu vẫn vận hành theo phương thức thủ công thì mô hình mới khó bảo đảm thông suốt. Vì vậy, chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, là “mạch máu” của bộ máy tinh gọn, chuyển từ điều hành bằng giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu, giám sát theo thời gian thực và minh bạch hóa toàn bộ quy trình.

Đây cũng chính là thực hiện nghiêm túc đường lối, chủ trương của Đảng theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định chuyển đổi số là giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng công tác THADS.

Để chuyển đổi số phát huy hiệu quả bền vững, ngành THADS không thể chỉ dựa vào hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Điều quan trọng hơn là phải có hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ rõ, đủ thống nhất để công nghệ trở thành phương thức vận hành hợp pháp, chính danh và lâu dài. Bước tiến có ý nghĩa quyết định chính là việc Quốc hội thông qua Luật THADS (sửa đổi) vào ngày 05/12/2025. Luật mới đã thể chế hóa kịp thời các chủ trương cải cách tư pháp và chuyển đổi số của Đảng, bổ sung nhiều quy định nhằm đưa chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động thi hành án.

Đặc biệt, để triển khai kịp thời ngay trên thực tế, Luật còn quy định một số nội dung về chuyển đổi số có hiệu lực sớm từ ngày 20/01/2026, thay vì chờ đến thời điểm Luật có hiệu lực chung vào 01/7/2026. Đây là cách làm thể hiện rõ tinh thần cải cách: không chờ đủ điều kiện hoàn hảo mới hành động, mà quyết liệt tạo nền tảng pháp lý để chuyển đổi số đi vào cuộc sống sớm nhất có thể.

Từ đây, chấp hành viên và các cơ quan THADS có nền tảng pháp lý vững chắc để chủ động khai thác thông tin từ các nguồn dữ liệu điện tử, giảm phụ thuộc vào phương thức yêu cầu giấy tờ truyền thống qua trung gian. Đó là bước đột phá về thể chế, mở đường cho việc triển khai thống nhất Nền tảng số THADS trên phạm vi toàn quốc, không chỉ như một giải pháp công nghệ, mà như một phương thức quản trị mới, hợp pháp và không thể đảo ngược.

Thành tựu bước đầu, khí thế mới

Từ chủ trương đúng đắn đến hành động quyết liệt, khí thế chuyển đổi số đã lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống THADS, trở thành phong trào thi đua thực chất, thi đua hoàn thành nhiệm vụ bằng công nghệ, bằng kỷ cương và minh bạch. Chuyển đổi số vì thế dần trở thành “thói quen mới” trong vận hành thường nhật: máy tính thay cuốn sổ tay, chữ ký số thay bút ký truyền thống, dữ liệu điện tử thay cho hồ sơ giấy chất chồng, Nền tảng số thay cho những cuộc điện thoại hỏi - báo - nhắc công việc.

Trong bức tranh chuyển đổi số chung, với vị thế là địa phương lớn nhất toàn quốc, đơn vị đi đầu trong trong ứng dụng công nghệ thông tin của Hệ thống, THADS TP Hồ Chí Minh được Bộ Tư pháp giao triển khai thực hiện điểm một số phân hệ của Nền tảng số trong lĩnh vực THADS (biên lai điện tử, quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án) và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) THADS trên Nền tảng IOC chung của Hệ thống, từ đó nhân rộng cho toàn quốc.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng THADS TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Thực tiễn khối lượng thi hành án rất lớn buộc chúng tôi phải đi trước một bước; chuyển đổi số là giải pháp tất yếu để tăng minh bạch, kiểm soát quy trình và bảo đảm quyền lợi người dân”.

Cùng với đó, các địa phương khác cũng đồng loạt đẩy mạnh số hóa hồ sơ, ký số, thanh toán không tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến…, tạo xu thế chuyển đổi số đồng bộ toàn hệ thống theo hướng quản trị bằng dữ liệu hiện đại.

Đồng hành cùng hệ thống THADS trong quá trình xây dựng và vận hành nền tảng số, đại diện Tập đoàn công nghệ FPT khẳng định, chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án không đơn thuần là bài toán kỹ thuật, mà là quá trình tái cấu trúc tổng thể phương thức quản lý và vận hành.

Mặc dù mới triển khai trong thời gian ngắn, chuyển đổi số trong THADS đã đạt những kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận, tạo khí thế mới cho toàn hệ thống. Cụ thể, tính đến cuối năm 2025, 100% quyết định thi hành án được ban hành điện tử bằng phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); hơn 613.968 biên lai điện tử được ban hành thay cho bản giấy, tương đương với số tiền 32.853 tỉ đồng chỉ sau 5 tháng. Quy trình nghiệp vụ từ tiếp nhận hồ sơ đến tổ chức thi hành, thanh toán… được số hóa, minh bạch trên môi trường mạng, tạo điều kiện giám sát theo thời gian thực, loại bỏ những “khoảng mờ” dễ phát sinh tiêu cực. Theo số liệu ban đầu, thời gian xử lý rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính giảm tới 80%.

Có thể nói, từ cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ, từ những hoài nghi ban đầu, hệ thống THADS đã lựa chọn con đường khó nhưng phù hợp với bối cảnh mới: tinh gọn bộ máy gắn với chuyển đổi số. Những kết quả bước đầu không chỉ mang ý nghĩa thành tích, mà còn là minh chứng cho hiệu quả của một mô hình vận hành mới, nơi cải cách tổ chức được nâng đỡ bằng quản trị hiện đại, nơi công nghệ trở thành phương thức hoạt động không thể thiếu, và nơi toàn hệ thống đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với niềm tin, khí thế và quyết tâm cao hơn.
 

Nền tảng số trong lĩnh vực THADS được xây dựng như một giải pháp tổng thể, số hóa liền mạch toàn bộ quy trình THADS, tích hợp và liên thông toàn bộ quy trình nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu và các dịch vụ số với các lợi ích đột phá: Nền tảng số cho phép giải quyết thủ tục phi địa giới hành chính; dữ liệu theo thời gian thực giúp giảm tải công việc báo cáo thống kê, phục vụ hiệu quả điều hành, ra quyết định; công nghệ số nổi bật là AI giúp tự động hóa bóc tách dữ liệu, giao việc và giám sát tiến độ; người dân dễ dàng tương tác, tra cứu hồ sơ, nhận thông báo bằng mã QR, qua VNeID…; sẵn sàng thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan THADS với Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các Bộ, ngành liên quan để tống đạt văn bản, xác minh điều kiện thi hành án, phối hợp công tác.